Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk: Şartları ve Süreci

Uzun yargılama süreçlerinin önüne geçilebilmesi ve uyuşmazlıkların daha kısa sürede çözülebilmesi amacıyla, kira ilişkisinden doğan birçok uyuşmazlık bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hale getirilmiştir.

Bu kapsamda kira alacağı, tahliye, kira bedelinin uyarlanması ve benzeri kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecinin doğru şekilde işletilmesi, davanın esasına girilebilmesi bakımından temel bir dava şartı haline gelmiştir.

Bu yazıda, kira uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuğun hangi uyuşmazlıklar bakımından dava şartı olduğu, arabuluculuk başvurusunun nasıl yapılacağı ve sürecin hukuki sonuçlarının neler olduğu uygulama açısından açık ve sistematik biçimde ele alınacaktır.

1. Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı

Kira uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk uygulamasının hukuki dayanağı, 7445 sayılı Kanun ile 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/B maddesidir.

“MADDE 18/B – (1) Aşağıdaki uyuşmazlıklarda, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:

a) Kiralanan taşınmazların 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar …”

Söz konusu düzenleme uyarınca, kira ilişkisinden doğan alacak, tazminat, tahliye, sözleşmenin sona ermesi, kira bedelinin uyarlanması ve benzeri taleplere ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabuluculuğa başvurulmadan doğrudan dava açılması halinde ise mahkeme, dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddedecektir.

2. Hangi Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunludur?

2.1. Kira Tespit Davaları

Kira bedelinin belirlenmesine veya yeniden belirlenmesine ilişkin olarak açılan kira tespit davaları, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar kapsamında olup zorunlu arabuluculuğa tabidir. Bu nedenle kira bedelinin özellikle beş yıllık sürenin dolması veya kira bedelinin emsal kira bedellerine göre yeniden belirlenmesi amacıyla açılacak kira tespit davalarından önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Taraflar, mahkemeye başvurmadan önce arabulucu huzurunda yeni kira bedeli üzerinde uzlaşma imkânını değerlendirmek zorundadır. Arabuluculuğa başvurulmadan doğrudan dava açılması halinde mahkeme, dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verecektir.

2.2. Tahliye Davaları

Kira sözleşmesinin sona ermesi, ihtiyaç nedeniyle tahliye, yeniden inşa ve esaslı tadilat, kira bedelinin ödenmemesi (temerrüt), tahliye taahhüdü veya sözleşmeye aykırılık gibi sebeplerle kiralananın tahliyesine yönelik olarak açılan tahliye davaları da zorunlu arabuluculuk kapsamındadır.

Bu nedenle kiraya veren tarafından tahliye talebiyle dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuğa başvurulmadan açılan tahliye davaları, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilecektir.

İstisna:
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu uyarınca başlatılan tahliye talepli ilamsız icra takibi süreçleri zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Bu kapsamda yürütülen takip işlemleri için arabulucuya başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır.

2.3. Kira Alacağı ve Tazminat Davaları

Ödenmemiş veya eksik ödenmiş kira bedelleri, aidat ve ortak gider alacakları ile kiralanan taşınmaza verilen zarar nedeniyle doğan tazminat taleplerine ilişkin olarak açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Bu tür alacaklar bakımından doğrudan icra takibi başlatılması mümkündür ve icra takibi öncesinde arabulucuya başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak borçlu tarafından takibe itiraz edilmesi halinde açılacak itirazın iptali veya alacak davası bakımından arabuluculuk şartı devreye girecek ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu olacaktır.

2.4. Kira Bedelinin Uyarlanması Davaları

Sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan olağanüstü durumlar nedeniyle kira bedelinin taraflardan biri bakımından aşırı derecede ağırlaşması veya kira sözleşmesinde kurulan ekonomik dengenin önemli ölçüde bozulması halinde açılan kira bedelinin uyarlanması davaları da kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar kapsamında olup zorunlu arabuluculuğa tabidir.

Uygulamada özellikle ekonomik koşullardaki ani değişiklikler, yüksek enflasyon, döviz kurundaki olağanüstü artışlar veya sözleşmenin taraflardan biri bakımından katlanılamaz hale gelmesi gibi durumlarda kira bedelinin uyarlanması talebi gündeme gelmekte olup, bu tür uyuşmazlıklarda da dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin işletilmesi zorunludur.

3. Hangi Kira Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu Değildir?

3.1. İcra Takibi Yoluyla Tahliye (İİK m.269 ve devamı)

Kira borcunun ödenmemesi veya yazılı tahliye taahhüdüne dayanılması gibi sebeplerle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca tahliye talepli ilamsız icra takibi başlatılması halinde arabulucuya başvurulması zorunlu değildir. Bu süreç, kanunda açıkça istisna tutulmuş olup, icra takibi doğrudan başlatılabilir.

İtirazın Kaldırılması: İcra takibine borçlu tarafından itiraz edilmesi halinde alacaklı, icra hukuk mahkemesinde itirazın kaldırılması ve tahliye talebinde bulunabilir. Bu durumda da arabuluculuğa başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır.

İtirazın İptali: Ancak alacaklı, icra hukuk mahkemesi yolunu tercih etmeyerek genel mahkemede itirazın iptali davası açmayı seçerse, bu durumda uyuşmazlık kira ilişkisinden kaynaklanan bir dava niteliği kazanacağından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı haline gelecektir.

3.2. İhtiyati Tedbir ve İhtiyati Haciz Talepleri

Dava açılmadan önce veya dava sırasında talep edilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri, geçici hukuki koruma niteliğinde olup zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Bu tür talepler, gecikmesinde sakınca bulunan durumların önlenmesi amacıyla doğrudan mahkemeden talep edilebilir.

Bununla birlikte, ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararının alınmasını müteakip açılacak asıl dava, kira ilişkisinden kaynaklanan bir alacak, tahliye veya tazminat talebine ilişkin ise, bu davadan önce arabulucuya başvurulmuş olması gerekecektir.

3.3. Yazılı Tahliye Taahhüdüne Dayalı İcra Takibi

Kiracının 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca yazılı olarak verdiği tahliye taahhüdüne dayalı icra takibi başlatılması halinde arabulucuya başvurulması zorunlu değildir. Bu durumda tahliye süreci icra hukuku kuralları çerçevesinde yürütülür.

Ancak tahliye taahhüdüne dayanılarak doğrudan dava açılması halinde, dava kira ilişkisinden kaynaklanan bir tahliye talebi niteliğinde olacağından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olacaktır.

4. Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?

4.1. Başvurunun Yapılacağı Yer

Kira uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk başvurusu, kural olarak karşı tarafın yerleşim yerindeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Bununla birlikte, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna da başvuru yapılması mümkündür.

Arabuluculuk bürosunun bulunmadığı yerlerde başvurular, görevlendirilen yazı işleri müdürlüğü aracılığıyla alınır. Tarafların anlaşması halinde belirli bir arabulucunun görevlendirilmesi de mümkündür.

4.2. Başvuru Şekli ve Gerekli Bilgiler

Arabuluculuk başvurusu, taraflardan biri veya vekili tarafından bizzat yapılabileceği gibi, UYAP sistemi üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir.

Başvurunun geçerli sayılabilmesi için başvuru formunda veya dilekçesinde aşağıdaki bilgilerin yer alması gerekir:

• Tarafların adı, soyadı veya unvanı
• Tarafların bilinen adres ve iletişim bilgileri
• Uyuşmazlığın konusu ve kısa açıklaması
• Talep edilen hukuki sonuç

Başvuru sırasında belge sunulması zorunlu olmamakla birlikte, kira sözleşmesi, ihtarname veya ödeme belgeleri gibi evrakların sunulması, sürecin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlayacaktır.

4.3. Arabulucunun Görevlendirilmesi ve Taraflara Bildirim (Tebligat)

Başvurunun yapılmasını takiben arabulucu, arabuluculuk bürosu tarafından sicile kayıtlı arabulucular arasından görevlendirilir.

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten sonra taraflarla iletişime geçerek ilk toplantı için tarih belirler ve tarafları toplantıya davet eder. Bu davet, kural olarak telefon, SMS, e-posta veya benzeri iletişim araçları ile yapılır.

Taraflara ayrıca resmî tebligat yapılması zorunlu değildir. Ancak arabulucu, yaptığı daveti ve iletişim girişimlerini dosyada belgelendirmek zorundadır.

Tarafların adreslerinin tespit edilememesi veya iletişim kurulmasının mümkün olmaması halinde arabulucu, durumu son tutanakta belirtir ve süreç sona erdirilir.

4.4. Arabuluculuk Toplantısının Yapılması ve Katılmamanın Sonuçları

Arabuluculuk sürecinde tarafların ilk toplantıya katılması esastır. Taraflar toplantıya bizzat katılabilecekleri gibi, avukatları aracılığıyla da temsil edilebilirler.

Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, daha sonra açılacak davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Bu husus, arabuluculuk kurumunun etkinliğini sağlamak amacıyla kanunda açıkça düzenlenmiştir.

Tarafların toplantıya katılmaları halinde arabulucu, tarafları uzlaşmaya davet eder ve görüşmeler gizlilik ilkesi çerçevesinde yürütülür.

4.5. Arabuluculuk Süresinin Hesaplanması

Kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk süresi, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren başlar ve kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırılır. Bu süre, zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir.

Arabuluculuk süresi boyunca zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Sürecin sonunda tarafların anlaşması halinde anlaşma belgesi düzenlenir; anlaşma sağlanamaması halinde ise arabulucu tarafından son tutanak düzenlenir ve bu tutanak dava açılabilmesi için gerekli olan dava şartının yerine getirildiğini gösterir.

5. Arabuluculuk Sürecinde Anlaşma Tutanağı (Anlaşma Belgesi)

Arabuluculuk sürecinin sonunda tarafların anlaşmaya varıp varmamalarına göre farklı nitelikte tutanaklar düzenlenir. Bu tutanaklar, arabuluculuk sürecinin tamamlandığını gösteren ve tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen hukuki belgeler niteliğindedir.

Özellikle zorunlu arabuluculuk kapsamında açılacak davalarda, arabuluculuk sürecinin sonucunu gösteren tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Aksi halde mahkeme tarafından dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden reddine karar verilecektir.

5.1. Anlaşma Tutanağı (Anlaşma Belgesi)

Tarafların arabuluculuk görüşmeleri sonucunda uyuşmazlık konusunda anlaşmaya varmaları halinde anlaşma tutanağı (anlaşma belgesi) düzenlenir. Bu tutanak, tarafların üzerinde uzlaştıkları hususları ve karşılıklı edimlerini açık şekilde içerir.

Taraflar ve arabulucu tarafından imzalanan anlaşma belgesi, belirli şartların sağlanması halinde ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra yoluyla yerine getirilebilir. Bu nedenle anlaşma belgesi, taraflar bakımından bağlayıcı sonuç doğuran ve mahkeme kararına benzer hukuki etkiye sahip bir belge niteliğindedir.

Tarafların anlaşma sağlamaları halinde, aynı konuda yeniden dava açılması kural olarak mümkün değildir. Anlaşma belgesi, uyuşmazlığı kesin olarak sona erdiren bir hukuki sonuç doğurur.

5.2. İcra Edilebilirlik Şerhi

Arabuluculuk süreci sonunda tarafların anlaşmaya varmaları halinde düzenlenen anlaşma belgesi, belirli şartların sağlanması halinde ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan icra yoluyla yerine getirilebilir.

Zorunlu arabuluculuk kapsamında düzenlenen anlaşma belgesinin taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanması halinde, ayrıca icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek olmaksızın bu belge ilam niteliğinde belge sayılır (6325 sayılı Kanun m.18).

Buna karşılık anlaşma belgesinin tarafların avukatları tarafından imzalanmamış olması veya kanunlarda icra edilebilirlik şerhi alınmasının zorunlu kılındığı hallerin bulunması durumunda, anlaşma belgesinin icra edilebilmesi için yetkili mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.

Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alınmamış olsa dahi taraflar arasında geçerli bir sözleşme niteliğini korur. Ancak icra edilebilirlik şerhi verilmesi halinde anlaşma belgesi, mahkeme kararı gibi icra edilebilir hale gelir ve doğrudan icra takibine konu edilebilir.

5.3. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi talebi bakımından görevli ve yetkili mahkeme, arabuluculuğa başvurunun yapıldığı aşamaya göre belirlenir:

• Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa, arabulucunun görev yaptığı yer Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir.
• Dava açıldıktan sonra arabuluculuğa başvurulmuşsa, davaya bakmakta olan mahkeme icra edilebilirlik şerhi verilmesi konusunda görevli ve yetkilidir.

Mahkeme tarafından verilen icra edilebilirlik şerhi, anlaşma belgesinin ilam niteliğinde belge sayılmasını sağlar ve bu belge doğrudan icra takibine konu edilebilir.

6. Arabuluculuk Sürecinde Anlaşmama

Arabuluculuk süreci sonunda tarafların uyuşmazlık konusunda uzlaşmaya varamamaları halinde, arabulucu tarafından anlaşamama (son) tutanağı düzenlenir. Bu tutanak, arabuluculuk sürecinin sonuçsuz kaldığını ve tarafların anlaşamadığını gösteren resmi bir belge niteliğindedir.

Zorunlu arabuluculuk kapsamında açılacak davalarda, anlaşamama tutanağının dava dilekçesine eklenmesi dava şartıdır. Bu tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi halinde mahkeme tarafından davanın usulden reddine karar verilecektir. Ancak uygulamada, bu eksikliğin giderilmesi için davacı tarafa süre verilebilmesi de mümkündür.

6.1. Anlaşamama (Son) Tutanağının Hukuki Niteliği

Anlaşamama tutanağı, taraflar arasında uzlaşma sağlanamadığını ve arabuluculuk sürecinin tamamlandığını gösteren resmi bir belgedir. Bu tutanak, arabuluculuk sürecinin usulüne uygun şekilde yürütüldüğünü ve dava açılabilmesi için gerekli olan dava şartının yerine getirildiğini ortaya koyar.

Son tutanağın düzenlendiği tarih, arabuluculuk sürecinin sona erdiği tarih olarak kabul edilmekte olup, dava açma süresi ve zamanaşımı bakımından da hukuki önem taşımaktadır.

6.2. Anlaşamama Halinde Dava Açılması

Tarafların arabuluculuk görüşmeleri sonucunda anlaşmaya varamamaları halinde, uyuşmazlık hakkında dava açılması mümkündür. Bu durumda davacı tarafın, arabuluculuk sürecinin tamamlandığını gösteren son tutanağı dava dilekçesine eklemesi zorunludur.

Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren dava açılmasına ilişkin süreler işlemeye başlar. Arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlememekte olup, süreç sona erdiğinde bu süreler kaldığı yerden işlemeye devam eder.

6.3. Toplantıya Katılmama Halinde Düzenlenen Tutanak

Taraflardan birinin geçerli bir mazeret olmaksızın arabuluculuk toplantısına katılmaması halinde, arabulucu tarafından toplantıya katılmama tutanağı düzenlenir. Bu tutanak, ilgili tarafın arabuluculuk sürecine katılmadığını ve uzlaşma imkanının bu nedenle gerçekleşmediğini gösterir.

Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, daha sonra açılacak davada haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir ve lehine vekâlet ücretine yarı oranında hükmedilir.

7. Arabuluculuk Sürecinde Temsil

Arabuluculuk sürecinde taraflar toplantılara bizzat katılabilecekleri gibi, avukatları veya yetkili temsilcileri aracılığıyla da katılabilirler. Zorunlu arabuluculuk kapsamında temsilin usulüne uygun şekilde gerçekleştirilmesi, sürecin geçerliliği ve sonrasında açılacak davanın hukuki sonuçları bakımından önem taşımaktadır.

Temsilcinin yetkisiz olması veya gerekli yetkiyi içermeyen bir vekâletname ile toplantıya katılması halinde, arabuluculuk sürecinin usulüne uygun şekilde yürütülmediği ileri sürülebilir. Bu nedenle temsil yetkisinin kapsamı ve niteliği, özellikle tüzel kişiler ve vekil aracılığıyla temsil edilen taraflar bakımından dikkatle değerlendirilmelidir.

• Avukat ile Temsil

Taraflar arabuluculuk toplantılarına avukatları aracılığıyla katılabilirler. Avukatın arabuluculuk sürecinde tarafı temsil edebilmesi için, vekâletnamesinde arabuluculuk faaliyetlerine katılma ve uzlaşma sağlama yetkisinin bulunması gerekir.

Özellikle uyuşmazlığın anlaşma ile sonuçlandırılabilmesi bakımından, avukatın vekâletnamesinde sulh olma ve ibra etme yetkisini içeren özel yetkinin yer alması önem taşımaktadır. Aksi halde yapılan anlaşmanın geçerliliği tartışma konusu olabilir.

• Tüzel Kişilerin Temsili

Tüzel kişiler, arabuluculuk toplantılarına şirketi temsile yetkili organ veya temsilci aracılığıyla katılırlar. Şirket adına toplantıya katılan kişinin, şirketi temsil ve ilzam yetkisini gösterir belgeyi ibraz etmesi gerekir.

Tüzel kişi adına toplantıya katılan temsilcinin, uyuşmazlık hakkında karar verme ve anlaşma yapma yetkisine sahip olması önemlidir. Yetkisiz bir temsilci ile yürütülen görüşmeler sonucunda yapılan anlaşmanın bağlayıcılığı hukuki tartışma konusu olabilir.

• Birden Fazla Tarafın Temsili

Birden fazla tarafın bulunduğu uyuşmazlıklarda, her taraf toplantıya ayrı ayrı katılabileceği gibi, aynı avukat veya temsilci aracılığıyla da temsil edilebilir. Ancak menfaat çatışmasının bulunduğu durumlarda aynı kişinin birden fazla tarafı temsil etmesi mümkün değildir.

Bu nedenle özellikle ortak kiracılar, mirasçılar veya paydaşlar bakımından temsil yetkisinin kapsamı ve taraflar arasındaki menfaat ilişkisi dikkatle değerlendirilmelidir.

• Temsil Yetkisinin Bulunmamasının Sonuçları

Arabuluculuk toplantısına katılan kişinin temsil yetkisinin bulunmaması veya yetkisinin sınırlı olması halinde, yapılan görüşmeler geçerli sayılmakla birlikte, taraf adına bağlayıcı bir anlaşma yapılması mümkün olmayacaktır.

Bu durumda arabuluculuk süreci anlaşma ile sonuçlandırılamayabilir ve taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması halinde arabulucu tarafından son tutanak düzenlenir. Bu nedenle temsil yetkisinin kapsamının açık ve yeterli olması, arabuluculuk sürecinin etkinliği bakımından büyük önem taşımaktadır.

8. Arabuluculuğa Başvurulmadan Dava Açılmasının Sonuçları

Zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunan bir kira uyuşmazlığında, arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılması halinde, dava şartı yerine getirilmemiş sayılır. Bu durumda mahkeme, uyuşmazlığın esasına girmeden önce arabuluculuk dava şartının yerine getirilip getirilmediğini kendiliğinden (re’sen) incelemekle yükümlüdür.

Arabuluculuğa başvurulmadan açılan davalarda, dava şartı yokluğu tespit edildiği takdirde mahkeme tarafından davanın usulden reddine karar verilecektir. Bu nedenle dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin usulüne uygun şekilde tamamlanması, davanın esasının incelenebilmesi bakımından zorunludur.

8.1. Dava Şartı Yokluğu Nedeniyle Usulden Ret

Zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunan bir uyuşmazlıkta, arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması halinde, dava şartı yokluğu söz konusu olur. Bu durumda mahkeme, tarafların iddia ve savunmalarını incelemeden önce dava şartının yerine getirilip getirilmediğini değerlendirir ve eksiklik tespit edilirse davanın usulden reddine karar verir.

Usulden ret kararı, davanın esasına ilişkin bir karar niteliği taşımadığından, arabuluculuk süreci tamamlandıktan sonra aynı uyuşmazlık hakkında yeniden dava açılması mümkündür.

8.2. Eksikliğin Sonradan Tamamlanması

Zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunan bir uyuşmazlıkta, arabuluculuğa hiç başvurulmadan doğrudan dava açılması halinde, dava şartı yerine getirilmemiş sayılır ve bu eksikliğin sonradan giderilmesi mümkün değildir. Bu durumda mahkeme tarafından davanın usulden reddine karar verilecektir.

Buna karşılık arabuluculuk süreci tamamlanmış olmakla birlikte, son tutanağın dava dilekçesine eklenmemiş olması halinde durum farklıdır. Bu durumda dava şartı yerine getirilmiş olmakla birlikte belgenin ibraz edilmemesi söz konusu olduğundan, mahkeme tarafından davacı tarafa bu eksikliğin giderilmesi için süre verilebilir.

Dolayısıyla:

• Arabuluculuğa hiç başvurulmamışsa → eksiklik sonradan giderilemez ve dava usulden reddedilir.
• Arabuluculuk yapılmış ancak tutanak eklenmemişse → eksiklik süre verilerek tamamlatılabilir.